مستند «برای دخترم»؛ یک مبارزه علیه سیاهنمایی در سینمای عدالتخواه | چرا به کلیشهزدایی از سینما در حوزه عدالت آموزشی نیازمندیم؟
فرهنگوتربیت – جامع:
مستند «برای دخترم» جایزه بهترین مستند را از معتبرترین جشنواره فیلم مستند کشور از آن خود کرد. جایزه بهترین فیلم مستند جشنواره سینما حقیقت امسال به یک فیلم با موضوع بازماندگان از تحصیل اهدا شد؛ فیلمی که پیش از هر چیز به یک مبارزه تمامعیار علیه سینمای مستند در حوزه عدالت اجتماعی و مسئله ادامه تحصیل دختران در مناطق محروم میرود.
شکریه، نام شخصیتی است که دوربین مهدی عوضزاده از بهار ۱۳۹۷ تا مهر ۱۴۰۴ او را در منطقه مرزی کردنشین در اشنویه آذربایجان غربی دنبال کرد. ۸ سال صبرِ کارگردان و اعتماد شکریه به یک ملودرام برخاسته از سینمای متعهد و عدالتخواه رسید. سیاهنماییهایی چون ضدقهرمان بودن پدر و خانواده، نظام آموزشی، معلم و… در فیلم عوضزاده و هاشم مسعودی وجود ندارد.
این تولید از مسئله بازماندگی از تحصیل در کنار نقدهای ساختاری و فرهنگی، بهدنبال راهحل مسئله از طریق کنشگری فعال شخصیت اصلی داستان و البته معلم اوست. هر ساله در جشنوارههای مختلف، فیلمهای بسیاری در زمینه عدالت آموزشی و بهویژه ادامه تحصیل دختران ساخته میشود که «مستند برای دخترم» به یکی از نمونههای تحسینشده و کلیشهزدای آن تبدیل شده است.
هاشم مسعودی، تهیهکننده این مستند درباره کلیشهزدایی و ایجاد پنجره نو در مستند خود میگوید: «پدری که دیکتاتور نیست. یکی از درخشانترین وجوه این مستند، ساختارشکنی در بازنمایی چهرهی پدر سنتی است. مخاطب در مواجهه با چالش سالانهی دختر برای ادامه تحصیل، انتظار برخورد پدری دیکتاتور و مخالفخوان را دارد؛ کلیشهای که سینما بارها به خورد مخاطب داده است. اما «برای دخترم» پدری را نشان میدهد که اگرچه مخالفت میکند، اما مخالفتش نه از سر استبداد، که از سر دغدغه و مهر است. پدری که نگران است، اما هر سال در نهایت به خواست دختر تن میدهد و رضایتنامهی تحصیل را امضا میکند. این تصویر واقعی و خاکستری از پدر ایرانی، از دستاوردهای جامعهشناختی فیلم است.»
تعهد به واقعیت و تلاش برای یک ساختارشکنی و کلیشهزدایی از سینمای عدالت اجتماعی و زنده کردن امید با چرخش از سیاهنمایی به خاکستریسازی مسئله بازماندگان از تحصیل در مناطق محروم، یکی از دستاوردهای مستند «برای دخترم» است.
