کنکور زخم است؛ نه ریشه / چرا بررسی فرآیند عدالت در پیش از کنکور اهمیت بیشتری از تحلیل عدالت در نتایج آن دارد؟
تحریریه روزنگار – جامع:
«تو پزشک نمیشوی». گزارهای است که دانشآموزان متقاضی پزشکی و رشتههای پرطرفدار پس از اعلام نتایج کنکور زمزمه میکنند. اعلام رتبه یک کنکور علوم تجربی، همراه شد با بالا آمدن نام پدر و مادر پزشک این داوطلب در فضای رسانهای کشور. به زبانسادهتر پیشینه خانوادگی رتبه یک کنکور، واقعیتهای ساختاری نظام اقتصادی و سیاستگذاری آموزشی ما را در دل خود داشت. بر اساس آمار در کنکور سال ۱۴۰۲ نیز ۵۳ درصد از قبولشدگان رشتههای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی از سه دهک بالای درآمدی بودهاند.
نابرابری، جایی پیش از کنکور ریشه دوانده است
هرساله، نتایج کنکور که اعلام میشود، ضمن به تصویر کشیدن زیست نابرابر اقتصادی و اجتماعی دانشآموزان که با نتایج نابرابر در آزمونی یکسان خود را نشان میدهد؛ مسئله «عدالت پیشینی» را با اهمیت بیشتری وارد میدان تحلیلها میکند. بهطور مثال گلایهها از وضعیت تکرار پایه ۲۶ درصدی دانشآموزان در مناطق روستایی با مطالعه موردی سیستان بلوچستان، نقد ساختارهای پیش از ورود دانشآموزان به مدرسه که عدهای در پایگاههای اجتماعی و در دهکهای درآمدی بالا، سال اول تحصیل خود را آغاز میکنند و عدهای در وضعیتی هستند که آن را زیر خط فقر مینامیم.
رنگ پریده عدالت و زخمی در حوالی مدرسه
مسئله امروز عدالت آموزشی که امروز با کنکور بر رنگپریدگی خود اضافه کرده است، چند روز دیگر با اعلام نتایج امتحانات نهایی، بدرنگتر میشود. فاطمه مقدسی فعال سیاستگذاری آموزش در یادداشتی اینطور مینویسد: «مسئله عدالت آموزشی، مسئله عدم توجه سیاستگذار به نیاز آموزش باکیفیت در مدارس است و این امر همان مسئلهای است که خانواده ایرانی را به سمت مدارس خاص و غیردولتی هدایت میکند.» تورم نیاز به آموزش باکیفیت که هر ساله با نتایج نامناسب مدارس عادیدولتی در آزمونهای مختلف در جامعه ایرانی تقویت میشود و حاصل بیتوجهی چند دههای در تقویت و کیفیتبخشی به مسئله آموزش در مدارس عادیدولتی است. همچنین ایجاد دوگانههای باطل مدارس دولتی و غیردولتی مادامی که بنای سیاستگذار آموزشی بر تقویت واقعی مدارس عادیدولتی نباشد؛ بیهوده است و تحلیلهای تمایز آموزشی تا هنگامی که سطحی مطلوب از نیاز به آموزش باکیفیت برای همگان متناسب با دهکهای درآمدیشان تامین نشود؛ بهگرهگشایی واقعی نمیرسد.
نقش مدارس خاص؛ تضاد در تصویر کارآمدی دولت
علارغم گلایهها به عدم برآورده کردن نیاز به آموزش باکیفیت نزدیک به ۸۰ درصد دانشآموزان در مدارس عادیدولتی، سیاستهای دولت در مدارس خاص دولتی مانند سمپاد تصویری متفاوت ارائه میدهد. آمار نشان میدهد که سمپاد در کنکور امسال ۷۷ درصد سهم رتبههای برتر را به خود اختصاص داده است. این امر اگرچه نقدها به تبعیضهای ساختاری را همچنان حفظ میکند، اما همزمان نشانهای از ظرفیت و کارآمدی دولت در ارائه آموزش باکیفیت است.
