انسانِ لیبرالیسم علیه لیبرالیسم / چرا دیگر آزادی کافی نیست؟
تحریریه روزنگار – جامع:
«اگر مردم دیگر نتوانند برای دموکراسی و حقوق بشر مبارزه کنند، چون این پیروزی‌ها را نسل‌های قبلی به دست آورده‌اند، آن‌گاه علیه دموکراسی و حقوق بشر مبارزه خواهند کرد؛ زیرا چیزی که اساساً می‌خواهند، خود مبارزه است.» این جملهٔ فرانک فوکویاما، استاد فلسفه سیاسی دانشگاه استنفورد، توصیفی از وضعیت کنونی لیبرالیسم در اروپا و آمریکاست؛ وضعیت اضطراری‌ای که در اعتراضات گسترده‌ی دانش‌آموزان فرانسوی به کمبود معلم، نابرابری‌های نظام آموزشی و مسائل مشابه، عینیت یافته است. اما واقعا چرا در فرانسه‌ای که سال‌ها پیوست مداومش «فرانسه‌ی آزاد» بود، این‌بار دانش‌آموزان برای ارزش‌هایی چون آموزش و احترام به کرامت انسانی‌شان طغیان کردند؟
اعتراضات دانش‌آموزان فرانسوی در ۱۷ سپتامبر، از دبیرستان «سن‌اگزوپری» در شهر کرِتِی حومه پاریس آغاز شد. آن‌ها در حمایت از معلمانی که به دلیل کمبود نیروی انسانی و منابع آموزشی دست به اعتصاب زده بودند، وارد میدان شدند. اگرچه اعتصاب معلمان در این مدرسه به‌سرعت پایان یافت، اما موج اعتراضات دانش‌آموزان متوسطه به تظاهرات گسترده خیابانی در سراسر کشور تبدیل شد.
انسان فرانسوی در شورشی گسترده، علیه وضعیتی برخواست که سال‌ها از دل همان وضعیت به آرامش و رفاه رسیده بود. آن‌ها دیگر ساعات طولانی تدریس، کمبود معلم و ناکارآمدی‌ها را تاب نیاوردند و منطق‌های انتزاعی آزادی، در برابر فضای واقعی زندگی‌شان شکست خورد. با وجود اجرای طرح‌های متعدد برای افزایش تنوع اجتماعی در فرانسه، مدارس نخبه همچنان عمدتا در اختیار فرزندان خانواده‌های مرفه و سفیدپوستی است که والدینشان تحصیلات دانشگاهی دارند. در مقابل، دبیرستان‌های دولتی لیسه‌ها برای تحقق آزادی انتخاب در اختیار همگان است؛ اما حقیقت این است که آن‌ها دیگر صرفِ آزادی را نمی‌خواهند!
تحلیلگران غربی، پیش از این با اشاره به برگزیده شدن دونالد ترامپ در آمریکا یا خروج انگلیس از اتحادیه اروپا (برگزیت)، زمزمه‌های احیای جنبش‌های پوپولیستی علیه ساختار نخبگانی و لیبرال را پیش‌بینی کرده بودند. انسانِ لیبرالیسم دیگر نمی‌تواند شعارهای آزادی، رفاه و صلحی را که در تجربه‌ای تاریخی به دست آورده اما امروز شاهد بی‌اثری آن‌هاست، بپذیرد.
انعکاس تصاویر سراسر خشم نوجوانان در خیابان‌های فرانسه، یک پرسش مهم را از کف خیابان به نظم سیاسی لیبرالیسم مخابره می‌کند؛ چرا لیبرالیسم و دموکراسی، با وجود موفقیت ظاهری، امروز در بخش‌های بسیاری از جهان تا این حد مورد مناقشه قرار گرفته است؟
پاسخ بنا به تحلیل فرانک فوکویاما در این است که انسان‌ها چیزی بیش از صلح و رفاه می‌خواهند. این اعتراضات گسترده، ترک‌هایی از فروپاشی یک نظم سیاسی را در آیینه‌های نزدیک و دور به نمایش می‌گذارند. اکنون جنبش‌های مردمی چیزی بیش از آزادی و دست‌کم خواهان امکان های دسترسی و توزیع مناسب احترام به دانش‌آموز، معلم و….در تمامی طبقات اجتماعی هستند.
