ایران و شکستن نردبان توسعهٔ نظام سلطه/ چگونه انقلاب اسلامی به معناسازی جدیدی از «تکنولوژی قدرت» رسید؟
مکتب وطن- جامع:
«کشورهای توسعهیافته پس از آنکه خود با سیاستهای حمایتی، دولتِ قوی و استقلالطلبانه به اوج رسیدند، نردبان را به پایین پرت کردند تا هیچ کشورِ در حال توسعهای نتواند مسیر آنها را طی کند. آنها به جای نقشهی ساخت نردبان، به کشورهای دیگر محصول نهایی چون کالای مصرفی و سلاح میفروشند تا وابستگی ابدی ایجاد کنند.» این یک تحلیل پرتکرار از اقتصاددانان مسلط به اندیشهی سیاسی غرب است. وابستگی ابدی، توسعهی تجویزی و مصرفی، تلهی تجارت و اقتصاد آزاد و امنیتِ وارداتی، شاخصهای توسعهای است که غرب پس از جنگ جهانی دوم به کشورهای در حال توسعه روانه کرد. حکومت پهلوی نیز که همواره از سرسپردگان نظام سلطهی غربی بود، تجویزهای نیکوکارانِ نابکار غربی را بر ایرانِ خسته از شرق و غرب وارد کرد. انقلاب اسلامی با اراده و پشتیبانی مردم روی کار آمد. شعار «نه شرقی و نه غربی» در اوان شکوفایی این انقلاب، خبر از جایگزینی و ایجاد نرمافزار قدرت ملی و توسعهی بومی به جای توسعهی قالبی میداد. امروز ایرانِ انقلاب اسلامی با قرارگیری در موقعیت ویژه و تعیینکنندهاش در جنگ رمضان، در مرکز جایگزینی و غلبهی قدرتِ مردمپایه بر قدرتِ وابستهای است که کشورهای منطقه در این سالها انباشت کردهاند.
عبور از فریب «توسعهی مصرفی»
«باید این باور در ما پیدا شود که ما خودمان میتوانیم؛ اگر این باور پیدا شد، همه کارها درست میشود. ما باید از این وابستگی فکری بیرون بیاییم؛ اگر وابستگی فکری تمام شد، وابستگیهای دیگر هم تمام میشود.» این افقِ پیشرفت و بیشینهسازی ادبیات ایرانِ قوی در منظومهی فکری رهبری شهید سید علی خامنهای است. انقلاب اسلامی از همان ابتدا، توصیههای نظام سرمایهداری برای ادغام در هضم جهانی را نپذیرفت. در حالی که کشورهای عربی منطقه مسیر توسعهی ویترینی و مصرفی را در پیش گرفتند و شروع به خرید نردبانهای آماده از غرب کردند، ایران اما نه خرید نردبانهای آماده از غرب، بلکه مسیر سختِ «ساختن نردبان» را انتخاب کرد.
کشورهای عربی منطقه امروز صاحب پیشرفتهترین سلاحها هستند؛ اما هیچ اختیاری مبنی بر استفاده یا عدم استفاده از این سلاحها ندارند، چون «نرمافزار قدرت» آنها در واشنگتن نوشته شده است. جنگ رمضان، پایانی بر آمالهای امنیتِ وارداتی کشورهای منطقه شده است.
قدرت بومی؛ نردبانی که هرگز نمیشکند
رژیمهای متخاصم در تجاوز اخیر خود به خاک ایران، با هدف قرار دادن رهبریِ شهید، کارگزاران نظام و فرماندهان نظامی، قصد داشتند آخرین ضربه را به نردبان استقلال ایران وارد کنند. تصور آنها در اتاقهای فکر پنتاگون این بود که قدرت در ایران، مانند متحدان عربشان، متکی به فرد یا حمایت خارجی است.
اما واقعیت ایرانِ برآمده از تکنولوژی قدرتِ انقلاب اسلامی چیز دیگری بود: انتقال سریع و جانشینیهای قانونی بدون وقفه، نشان داد که نردبانِ قدرت در ایران «نهادی و بومی» است. این نردبان بر زمینِ ارادهی داخلی استوار شده، نه بر ستونهای لرزانِ نظام سرمایهداری.
امنیت و اقتصاد وارداتی با کشورهای منطقه چه کرده است؟
چرا کشورهای عربی دروازههای زمینی و هوایی خودشان را علیه جنایت در ایران باز کردند و کشور خود را وارد جنگی علیه همسایهی خود کردند؟ پاسخ در همان نردبانی است که نظام سرمایهداری از زیر پایشان کشیده است. طبق تئوری ها- جون چانگ، اقتصاددان کرهای، این کشورها در تلهی «تجارت آزاد» و «امنیت وارداتی» گرفتار شدهاند. وقتی کشوری نردبانِ دفاعی و اقتصادیاش را از کشورهایی چون آمریکا اجاره میکند، در روز واقعه چارهای جز همراهی و پذیرش جنگی که در هندسه و طراحی آن نقشی ندارد، نمیشود.
ایرانِ برآمده از انقلاب اسلامی اما با «لگد زدن» به این قواعد تحمیلی، هزینهی استقلال را داد تا امروز تنها قدرتِ منطقه باشد که میتواند در برابر ماشین جنگی غرب ایستادگی کند.
نردبان ایرانی؛ پایانی بر افسانهی امنیت، توسعه و اقتصاد وارداتی
انقلاب اسلامی با بازتعریف مفهوم قدرت، نشان داد که توسعهی واقعی از مسیر «نه گفتن» به استانداردهای دوگانهی غرب میگذرد. ایرانِ امروز نه تنها نردبان خود را ساخته، بلکه در حال تبدیل شدن به مدلی برای سایر ملتهای منطقه است تا متوجه شوند: «توسعه با خرید کالا به دست نمیآید، بلکه با تصاحب دانشِ ساختن به دست میآید.» جنگ رمضان، پایانِ افسانهی «امنیتِ خریدنی» در منطقه است. ایران ثابت کرد که حتی در زیر سختترین ضربات، نردبانی که ریشه در استقلال ملی داشته باشد، هرگز نمیشکند.
