مدرسه را حفظ کنید/ چرا باید با مجازیسازی نهاد مدرسه مخالف باشیم؟
تحریریه روزنگار – جامع:
«اساسنامه مدرسه مجازی تصویب شد». این خبر را محمود امانی، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، اعلام کرد. مدرسه مجازی که به گفته دبیر کل شورای عالی آموزشوپرورش قرار است تنوع مدارس را کاهش دهد و جایگزین آموزشهای از راه دور، مدارس بزرگسالان، ایثارگران و غیردولتی شود. تصویب اساسنامه «مدرسه مجازی» در شورای عالی آموزشوپرورش، جدیترین اراده فضای سیاستگذاری کشور در مسیر مجازیسازی نهاد مدرسه است. آموزش مجازی که در اکثر کشورهای پیشران حوزه آموزش به عنوان مکملِ آموزش حضوری برشمرده میشود، در فضای کنونی کشور از آن به عنوان آموزش جایگزین رونمایی میشود. جامع در این گزارش با مروری کوتاه بهنقد تصویب اساسنامه مدرسه مجازی و چالشهای آن پرداخته است.
مدرسه مجازی: آیا همبستگی اجتماعی را میتوان بازسازی کرد؟
مدرسه که همواره یکی از عوامل قوامبخش همبستگی اجتماعی در ایران متکثر و چند فرهنگی بوده است، هماکنون با خطر مجازیسازی مواجه شده است. نهاد مدرسه بهعنوان یکی از سنگرهای تقویتکننده تعامل دانشآموزان با طبقات مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، تعدیل شاخصهای هویتبخش آن در دستور سیاستگذاران آموزشی کشور قرار گرفته است. اگرچه گسترش و توسعه مدارس خصوصی و موسسات آموزشی غیردولتی در سالهای اخیر سبب دستهبندی و خواصپروری دانشآموزان شدهاند؛ اما یادآوری این نکته ضروری است که همچنان بیش از ۸۰ درصد از جمعیت دانشآموزی در مدارس دولتی و با ترکیبهای مختلف طبقانی مشغول به تحصیل و زیست در مدرسه به مثابه یک محیط حقیقی اجتماعی هستند. همبستگی اجتماعی، تقویت هویت ملی و اشتراکات ملیتی، انتقال حس مسئولیت اجتماعی و خیر عمومی و ارتباطات میانفرهنگی دانشآموزان در فضا و امکانات امروز آموزش مجازی نه قابل بازسازی است و نه قابل تکرار.
چرا آموزش مجازی در مسیر حاکمیتزدایی از مدرسه است؟
آموزش مجازی، در حالی که مزیتهایی چون انعطافپذیری را ارائه میدهد به دلایل مختلف منجر به سست شدن ساختارهای حاکمیتی مدیریت در آموزشوپرورش میشود. یکی از مهمترین چالشهای مدرسه مجازی که در ساختار سیاستگذاری آموزشی کشور تصویب شده است، سلب اقتدار از آموزش حضوری و نهاد مستقر مدرسه است. حذف سازوکارهای مدیریتی مدرسه، عدم کنترل کیفیت آموزش، ارائه استقلال بدون برنامه به دانشآموزان، عدم نظارت و پاسخگویی به والدین، شکاف دیجیتال و نابرابری دسترسی به اینترنت، تجاریسازی و ورود بخشهای خصوصی و توسعه آموزش مجازی، سلب اقتدار از برنامهدرسی ملی و… از جمله آسیبهای مهم این نوع از آموزش بر پیکره آموزشوپرورش به مثابه یک نهاد حاکمیتی است. همچنین شخصیسازی و تجاریسازی آموزش با عنوانهای اعطای حق انتخاب به والدین نیز از جمله آوردههای مدرسه مجازی است که تقابل با عدالت آموزشی را نیز سبب میشود.
حکمرانی پلتفرمی در آموزش؛ چه باید کرد؟
همچنان که مدتی است از اعلام تصویب اساسنامه مدرسه مجازی در کشور گذشته است، خبری از جزئیات این اساسنامه در دسترس نیست. بهباور فعالان تعلیموتربیت حکمرانی پلتفرمی در دنیا امری زنده است که محدود کننده حضور دولت در امور پلتفرمی است و با سازوکارهای پیچیدهای همراه است که ورود آن به آموزش، نگرانیهای بسیاری را سبب شده است. بنابراین مدرسه که در چارچوب قوانین و اسناد بالادستی کشور یک نهاد حاکمیتی است، نیازمند طراحی بستههای تکمیلی است که به اصل نهاد مدرسه آسیبی وارد نکنند و طراحی آموزشهای مجازی را کماکان در قالب تکمیلکننده آموزش حضوری، پیگیری کنند و جریان جایگزینی آموزش مجازی به جای آموزش حضوری، متوقف شود.
