بــنبسـت رهــاسـازی / چگونه ایده تبدیل اداره مدارس به الگوی هیئتامنایی به «رهاسازی مدرسه» منجر میشود؟
تحریریه روزنگار – جامع | صادق ستاریفرد، معاونت تربیتبدنی سابق آموزش و پرورش، در نقد آییننامه جدید تبدیل تمام مدارس به الگوی هیئتامنایی:
هماکنون بر اساس پژوهشهای موجود، شاهد ناکارآمدی بیش از سه هزار مدرسه با الگوی هیئتامنا هستیم. دولت بدون بررسی اینکه این مدارس با چه مسائلی روبرو هستند، چه مشکلات و چالشهایی دارند و بدون بازنگری در وضعیت گذشته و موجود، همان مسیر اشتباه را پیگیری میکند و از تبدیل تمامی مدارس به الگوی هیئتامنایی بدون بررسیهای کارشناسی سخن میگوید.
بر اساس متن منتشر شده از آییننامه جدید، یک نکته نسبت به کلیت طرح روشن است: این طرح، خصوصیسازی آموزش و پرورش یا خصوصیسازی مدارس نیست؛ بلکه گامی خطرناکتر و فراتر از آن، یعنی «رهاسازی مدرسه» است. هنگامی که بحث واگذاری مدرسه در میان باشد، صورت مسئله روشن است؛ اما وقتی مشخص نیست با ساختار جدید به چه ایدهای در مدرسه دست پیدا خواهیم کرد، وضعیت برای مدرسه بسیار خطرناکتر میشود؛ چرا که به این معناست که نظام آموزشی، مدرسه را رها میکند و در عین حال آن را به متولی دیگری هم نمیسپارد.
این رهاسازیِ بدون متولی، بسیار مخاطرهآمیز است. برای مثال، تأکید شده که اداره مدرسه با «امنا» است، اما این امنا بیشتر جنبه تزیینی دارند و نمیتوانند امنای واقعی باشند؛ همچنین وظایفی که برای آنها ترسیم شده، غیرواقعی است. بنابراین بهنظر میرسد این سیاست، یک تصمیم پوپولیستی است که تنها با شعارهای زیبایی مثل «در اختیار گذاشتن ساختار مدرسه به مردم» و «محقق کردن مشارکت مردمی در تعلیم و تربیت» همراه شده است. اینها شعارهایی خوب هستند که اتفاقاً بر اساس اصول قانون اساسی و اسناد بالادستی مطرح میشوند؛ اما هنگامی که به اهداف و جزئیات این طرح نگاه میشود، مشخص میگردد که این اقدامات نه تنها اهداف مشارکت مردمی را تحقق نمیبخشند، بلکه چالشهای بزرگی برای نظام تعلیم و تربیت ایجاد میکنند.
تعبیری که از این طرح برمیآید، «رهاسازی مدرسه» است. در این طرح مشخص نیست که مدارس به چه کسانی واگذار میشوند و در نهایت، رهاسازی اتفاق میافتد. فضایی که بر اساس این طرح ایجاد میشود، خروجی ندارد، مسئلهای را حل نمیکند و یک بنبست است. این طرحِ در دست بررسی، موجب وهن نظام تعلیم و تربیت میشود. برای نمونه، در ماده ۴ این آییننامه از «تکریم و تشویق مدیر مدرسه توسط امنا» سخن گفته شده است؛ اما آیا مسئله امروز نظام تعلیم و تربیت این است؟ آیا قرار است مشارکت مردمی به این شکل باشد؟ آیا چالش اصلی آموزش و پرورش این است که مدیر مدرسه تکریم، تودیع یا معارفه نمیشود؟
دغدغهمندی رئیسجمهور نسبت به آموزش و پرورش، یک فرصت است که باید در بخشهای مختلف و حیاتی این وزارتخانه به کار گرفته شود. اما به جای قرار دادن مسائل اساسی بر میز تصمیمگیری، گاهی به مطرح کردن «نامسئلهها» میپردازیم. آییننامه فعلی هیئتامنا، با هیچیک از اهداف سند تحول بنیادین و دیگر اسناد بالادستی در راستای تحقق مشارکت واقعی مردمی، منطبق نیست.
