حالا دیگر «عدالت» از همیشه مهمتر است / تجربه انگلستان در تبدیل عدالت آموزشی به سیاست عمومی دولت در حین و پساجنگ، به ما چه میگوید؟
– تحریریه روزنگار – جامع:
تصمیمهای سیاستی مهم در حین و پس از جنگ علیه سرمایههای مالی و جانی در زمینه بازگشت و تثبیت رفاه عمومی. این سیاست و انتخاب در کشورهای مختلف غربی پس از جنگ جهانی دوم خود را نشان داده است. تجربه انگلیس از مهمترین نمونههای تاریخی تبدیل عدالت اجتماعی به سیاست عمومی است. انگلیس حتی پیش از پایان جنگ برای ساختن جامعه پس از جنگ برنامهریزی میکرد. یعنی دولت منتظر نماند جنگ تمام شود و بعد به فکر بازسازی بیفتد؛ بلکه در میانه جنگ درباره نوع جامعهای که قرار بود پس از جنگ شکل بگیرد، بحث و برنامهریزی آغاز شد.
این دولت از ویلیام بوریج خواست طرحی برای اصلاح نظام حمایت اجتماعی کشور ارائه کند. او در گزارش خود با عنوان بیمه اجتماعی و خدمات وابسته به پنج مشکل اساسی جامعه پرداخت: «فقر و محرومیت، بیماری، ناآگاهی و بیسوادی، شرایط نامناسب زندگی و بیکاری.» ایده اصلی دولت انگیس این بود که پس از جنگ، دولت نباید صرفاً به بازسازی اقتصاد بسنده کند؛ بلکه باید شرایطی فراهم کند که شهروندان از حداقلی از امنیت اقتصادی و اجتماعی برخوردار باشند. گزارش بوریچ به یکی از پایههای فکری دولت رفاه انگلیس تبدیل شد.
یکی دیگر از مهمترین اقدامات انگلستان در مسیر تحقق عدالت اجتماعی اصلاح نظام آموزشی بود. قانون آموزش ۱۹۴۴ در زمان ادامه جنگ جهانی دوم و پیش از پایان آن تصویب شد؛ یعنی دولت از همان زمان برای نظام آموزشی پس از جنگ برنامه داشت. چند تحول مهم بر اساس قانون آموزش 1944 ایجاد شد که مهمترین آنها به این ترتیب بود؛ «آموزش متوسطه رایگان، افزایش سن ترک تحصیل (سن قانونی ترک تحصیل از ۱۴ به ۱۵ سال افزایش یافت)، توسعه آموزش فنی، افزایش مسئولیت دولت و توجه به فرصتهای برابر آموزشی.» البته این اقدمات سبب تحقق عدالت آموزشی در پساجنگ نبود و بخش زیادی از نظام آموزشی انگلیس با توجه به سیاستهای گزینش در مدارس، نابرابر باقی ماند.
همچنین در انتخابات سال ۱۹۴۵، حزب کارگر به رهبری کلمنت اتلی به قدرت رسید و ایده تبدیل عدالت اجتماعی به خدمات عمومی را به عنوان میراث خود در جامعه انگلستان مستقر کرد، از جملهی این اقدامات میتوان به تصویب کمک هزینه به خانوادهها، تصویب قانون ملی، تصویب قانون سلامت و آغاز به کار فعالیت نظام سلامت ملی، اشاره کرد.
تجربه انگلستان از آن جهت برای ایرانِ در میانه جنگ اهمیت دارد که این کشور اصلاح نظام آموزشی و گسترش خدمات عمومی را حتی پیش از پایان جنگ آغاز کرد و نشان داد دولت میتواند در شرایط محدودیت منابع و بحران اقتصادی نیز درباره اولویتهای بلندمدت جامعه در زمینه خدمات عمومی تصمیمگیری کند.
▪︎ برشی از مستند «ایران، خیرآباد»
ویدئوی کامل این مستند را در آپارات جامع تماشا کنید.
