بیــایـید «از ایــرانــمان دفــاع کــنیم» / چرا تربیت سیاسی هنوز الگوی کارآمدی در مدارس ندارد؟
مکتب وطن_ جامع:
نشست «تربیت رسمی، کتاب درسی و مقاومت ملی» با حضور رئیس فعلی و روسای سابق سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با موضوع بررسی تجربه نگارش و آموزش کتاب «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» در خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد. حبیب رحیم‌پور ازغدی، دبیر مجمع اندیشکده‌های تعلیم و تربیت خانه اندیشه‌ورزان، مسئلۀ اصلی را نسبت میان «تربیت رسمی» و «تربیت سیاسی» در جمهوری اسلامی دانست؛ مسئله‌ای که به گفته او، نظام آموزشی کشور از ابتدای انقلاب تاکنون با آن مواجه بوده و تا کنون پاسخ درخوری نیافته است. او تأکید کرد آموزش رسمی نمی‌تواند از تربیت سیاسی فاصله بگیرد، اما هنوز الگوی مؤثر و کارآمدی برای تحقق آن در تربیت مدرسه‌ای شکل نگرفته؛ الگویی که بدون کژکارکردی یا ایجاد وارونگی، به تربیت سیاسی بپردازد. وی با اشاره به تجربه «بسته یادگیری از ایرانمان دفاع می‌کنیم» که پس از جنگ دوازده‌روزه توسط سازمان پژوهش تدوین شد، آن را از معدود تجربه‌هایی دانست که از سطح ایده و سند عبور کرده و وارد فرایند کاربردی‌سازی شد و باید مورد قابلیت نقد و بازخوانی قرار گیرد.
شکاف میان طراحی تا اجرا؛ چرا برنامه‌های طراحی‌شده در مدرسه تغییر ماهیت می‌دهند؟
علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با تشریح روند شکل‌گیری بسته «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» گفت این تجربه از دغدغه کاستی‌های آموزش و پرورش در حوزه تربیت سیاسی و در بستر جنگ دوازده‌روزه شکل گرفت؛ فرصتی که امکان گفت‌وگوی تازه درباره مسائل سیاسی و اجتماعی را در مدرسه فراهم کرد. او توضیح داد در روزهای ابتدایی جنگ، جمعی از معلمان، نویسندگان و پژوهشگران گرد هم آمدند و به این جمع‌بندی رسیدند که نظام آموزشی برای مواجهه با شرایط جدید نیازمند آمادگی بیشتری است. به گفته لطیفی، گروه برنامه‌ریزی و تدوین این اثر، آگاهانه از تغییر کتاب‌های درسی فعلی پرهیز و به‌جای آن، «بسته یادگیری» مستقلی را طراحی کرد تا انعطاف بیشتری داشته باشد. او تأکید کرد هدف اصلی، فعال‌کردن دانش‌آموز و ایجاد فضای گفت‌وگو بود، نه انتقال مستقیم پیام سیاسی. لطیفی همچنین چالش‌هایی چون نسبت تربیت سیاسی با برنامه رسمی، فاصله میان برنامه طراحی‌شده و اجرای واقعی در مدرسه، نقش تعیین‌کننده معلم و ابهام درباره مخاطب اصلی این نوع محتوا را از مسائل جدی این تجربه دانست.
برنامه درسی مقاومت؛ ضرورت پیوند ایدئولوژی با آموزش بومی
حسن ملکی؛ رئیس سابق سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، با طرح ایده «برنامه درسی مقاومتی» گفت: جمهوری اسلامی به دلیل مواجهه متفاوت با نظام سلطه، نیازمند الگویی متمایز در آموزش و پرورش است و نمی‌تواند صرفاً بر الگوهای رایج جهانی تکیه کند. او تربیت سیاسی را بخشی از چارچوبی گسترده‌تر دانست که باید در همه ساحت‌های تعلیم و تربیت حضور داشته باشد، نه فقط در قالب چند درس یا محتوای مقطعی. به گفته ملکی، برنامه درسی ذاتاً دارای مبانی ایدئولوژیک است و مسئله اصلی، نحوه پیوند حرفه‌ای و غیرشعاری ایدئولوژی با آموزش است. او تأکید کرد برنامه درسی مقاومتی باید در عین بومی و ایدئولوژیک بودن، توان گفت‌وگو و تعامل با جهان را نیز داشته باشد. ملکی همچنین تحقق تربیت سیاسی را وابسته به مشارکت نهادهای مختلف آموزش و پرورش، به‌ویژه معلمان و معاونت پرورشی دانست. او تجربه «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» را اقدامی ارزشمند اما متناسب با شرایط اضطراری توصیف کرد و بر ضرورت تبدیل آن به بخشی از یک برنامه درسی منسجم و بلندمدت تأکید داشت.
برنامه‌درسی باید با نگاه تمدنی نگاشته شود
علی ذوعلم؛ ؛ رئیس اسبق سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با اشاره به تجربه بسته «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» گفت: مسئله آموزش و پرورش فراتر از تولید چند کتاب یا بسته آموزشی است و به تحولی عمیق در نگاه تربیتی و برنامه درسی نیاز دارد. به گفته وی، آموزش و پرورش یکدست نیست و تفاوت نگاه‌ها میان مدارس و معلمان می‌تواند یک محتوای واحد را به فرصتی تربیتی یا زمینه‌ای برای «نقض غرض» تبدیل کند. او ریشه بحران را نه صرفاً در ضعف تربیت سیاسی، بلکه در ضعف «تربیت دینی» دانست و تأکید کرد برنامه درسی باید با نگاه تمدنی طراحی شود. ذوعلم همچنین نسبت به رویکردهای مقطعی هشدار داد و تأکید کرد تربیت سیاسی و هویتی تنها با کتاب درسی محقق نمی‌شود و نیازمند مشارکت گسترده فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی است.
