من زنــــدهام | بازخوانی ماهیت سیاسی نهاد مدرسه در تاریخ معاصر ایران
روزنگار – جامع:
«من زندهام.» این فریاد بلندِ نزدیک به ۲۵۰ مدرسه و مرکز آموزشی است که در آتشِ گرهخوردهی دیماه، با هیزم بیگانه شعلهور و با نادانی داخلی خاکستر شد. فریادی که یادآور ماهیت فراموششده و تماماً سیاسیِ نهاد مدرسه است؛ نهادی که در دو دههی اخیر در پرتوی تربیت منفعلانه و سیاستزدایی از ساحت تعلیم و تربیت، بخشی از اعتبار خود را از دست داد.
تاریخ سیاسی ایران معاصر از حضور، مقاومت و عاملیت مدرسه در حوادث گوناگون میگوید. در حافظه تاریخی ما همواره مدرسه نهادی تماماً سیاسی و دارای حرکت رو به جلو بوده است. اغتشاشات اخیر در کنار پردهدری از فتنهی آمریکاییصهیونی و جسارت به ساحتهای مذهبی، علمی و آموزشی، نقش فراموششدهی مدرسه ایرانیِ مبتنی بر نظام ارزشی انقلاب اسلامی را بیش از گذشته یادآوری میکند: «بازگشت عاملیت سیاسی به مدرسه یک ضرورت ملی است.»
سنگر استقلال؛ وقتی مشق دانشآموزان، ملی شدن نفت شد
پایان اسفند ۱۳۲۹، تنها به فاصلهی چند ماه پس از ملی شدن صنعت نفت، با تلاشهای دولت انگلیس، صنعت نفت ایران در بحران بایکوت و تحریم قرار گرفت. در این شرایط دکتر مصدق برای جبران کسری بودجه و گذر از بحران اقتصادی، تصمیم به انتشار اوراق قرضه ملی گرفت. این اقدام در یکم دیماه ۱۳۳۰ اجرایی شد و با استقبال مردم مواجه گشت. حدود یک ماه پس از انتشار اوراق، دانشآموزان مدارس تهران از همکلاسیهای خود در سراسر کشور درخواست کردند که به صف خریداران این اوراق بپیوندند. در بخشی از متن این بیانیه آمده است:
«ما امضاکنندگان دانشآموز مدارس تهران، وظیفهی وجدانی خود میدانیم در شرایط فعلی که روزهای تکمیل مبارزهی ضداستعماری است، برای توسعهی نهضت ملی و خرید اوراق قرضه به کمک پدران و برادران خود بشتابیم. ما از دانشآموزان کشور استمداد میکنیم که بیش از این بیکار ننشسته و سادهترین وظیفهی خود را که خرید دستهجمعی اوراق قرضه است، انجام دهند.»
مدرسه رفاه؛ کانون تبلور انسان سیاسی و عدالتخواه
مدرسه رفاه، نامی آشنا در تاریخ انقلاب اسلامی، تنها یک مرکز آموزشی نبود؛ بلکه کانون پرورش نیروهای انقلابی و پایگاهی کلیدی در دوران مبارزات مردم ایران محسوب میشد. این مدرسه که با همت بزرگانی چون شهیدان رجایی و باهنر پایهریزی شد، فضایی فراهم آورد تا دانشآموزان در کنار تعالیم علمی، با مفاهیم عمیق دینی و انقلابی آشنا شوند. رفاه در روزهای دشوار نهضت، بر نقش مدرسه در «تربیت انسان سیاسی» تأکیدگذاری کرد. نقش این مدرسه در تاریخ مبارزات، بیبدیل است؛ چراکه علاوه بر میزبانی از محافل سیاسی در ساعات غیردرسی، اندیشهی عدالتخواهی را در خدمت هدف ملی و اسلامی انقلاب درآورد. گفتنی است مدرسه رفاه، اولین اقامتگاه حضرت امام(ره) در ۱۲ بهمن بوده است.
دبیرستان مروی؛ اولین خاستگاه مبارزات دانشآموزی علیه نظام طاغوتی
دبیرستان مروی، دومین مدرسه نوین ایران (تأسیس ۱۳۱۴)، خاستگاه تربیت دانشآموزان نخبه در جنوب تهران بود. «فریدون سیامکنژاد» یکی از معلمان مبارز این دبیرستان بود که به تعبیر خودش «اولین فرصت برای مبارزه با رژیم» را سر کلاس درسِ انشا در این مدرسه به دست آورد. دبیرستان مروی در جریان انقلاب اسلامی، از پیشگامان تجمعات دانشآموزی بود؛ چنانکه دانشآموزان و معلمان آن در ۱۳ آبان با تجمع روبروی دانشگاه تهران، این روز بزرگ را به نام دانشآموز در تاریخ ثبت کردند. این مدرسه در دوران دفاع مقدس نیز بیش از صد شهید از جمله شهیدان عراقی، فیاضبخش، سلیمیجهرمی، باقریافشردی و فکوری را تقدیم وطن کرده است.
مدرسه پروین اعتصامی اهواز؛ مدرسهای که ستاد فرماندهی شد
همانقدر که ستاد فرماندهی جنگ در اهواز به «پادگان گلف» مشهور شد، مدرسه «پروین اعتصامی» نیز به محل سازماندهی رزمندگان در شبهای عملیات شهره گشت. این مدرسه به جهت موقعیت جغرافیایی مناسب، همواره محل طراحی فتحهای بزرگ دفاع مقدس، از جمله آزادسازی بستان در ماههای اول جنگ بود. پروین اعتصامی همان مدرسهای است که در خاطرات رزمندگان کرمانی و سیستانوبلوچستانی، از جمله شهید حاج قاسم سلیمانی، همواره مورد توجه بوده است؛ مدرسهای در قلب اهواز که محل آموزش یکی از طولانیترین مبارزات نابرابر جهان در قرن بیستم شد.
